खोन्दो -5 गुदिमुवाफोरनि आन्थोरारि थाखोराननाय (Periodic Classification of Elements)
सोंनाय – फरा बिजाबनि, पेज: 81
- ड‘बेरिनारनि थामअरजाबा निउलेण्डसनि अक्टेभनि जौथंआवबो हाबफादेरो नामा? रुजु आरो दिहुन।
फिन: ड’बारेइनारनि ट्रायडखौ निउलेण्डनि डाइन ज’थायआवबो मोनदोंमोन। बिदिन्थि हिसाबै Li, Na, K
- ड‘बेरिनारनि थाखो राननायनि बेखाबुफोरा मा मा?
फिनः ड’बेरिनारआ बे समाव मोननाय गुदि मुवाफोरनिफ्राय मोनथामल’ ट्रायड दानो हादोंमोन।
- निउलेण्डसनि अक्टेभ खान्थिनि बेखाबुफोरा मा मा?
फिन: निउलेण्डस्नि बै समाव 56 ल’ गुदि मुवाफोर मिथिदोंमोन। बिनि डाइन ज’थाइ खान्थिआव Ca (गुन्द्रासायारि मोदोम = 40 ) सिमल’ फज’नो हादोंमोन। बिनि थखलाइयाव गुदि मुवाफोरखौ गोरोबहोनो बियो एखे फारियाव मोननै गुदि मुवा फज’दोंमोन। बिदिन्थि हिसाबै Co आरो Ni खौ F, CI, Br थानाय एखे फारियाव फज’दोंमोन जायफोरा गुबुन गुबुन आखुथाय गोनां । फारसेथिं Fe (सोर) आ Co आरो Ni जों गोरोबोब्लाबो गोजानाव लाखिजादों।
सोंनाय – फरा बिजाबनि, पेज: 85
- गाहायनि गुदिमुवाफोरनि अक्साइडफोरनि फरमुलाखौ इयुन रादाब होनो थाखाय मेण्डेलिभनि आन्थोरारि थख‘लाइखौ बाहाय – K, C, AI, Si, Ba
फिन : K2O, CO2, AI2O3, SiO2, BaO
- गेलियामनि अनगायै माबे गुबुन गुदिमुवाफोरखौ संखांनाय जादोंमोन जायफोरखौ मेण्डेलिभआ गावनि आन्थोरारि थखलाइयाव गालांदोंमोन? (जायखिजाया मोननै)
फिन: स्केनडियाम आरो जार्मेनियाम।
- मेण्डेलिभआ गावनि आन्थोरारि थख‘लाइखौ बानायनायाव मा खान्थि बाहायदोंमोन?
फिन: मेण्डेलिभआ गुदि मुवानि गुन्द्रासायारि मोदोमबां आरो बिसोरनि महरारि आरो रासायनारि धोरोमनि सोमोन्दोखौ बाहायदोंमोन। रासायनारि धोरोमफोरनि मादाव गाहायै अक्सिजेन आरो हाइड्र’जेनजों खौसे मुवा सोमजिनायखौ आनजाद खालामटोंमोन । बियो मोन्दोंमोनदि जुदि बे समाव मोननाय गुदि मुवाफोरखौ बिसोरनि गन्द्रासायारि मोदोम बांनाय हिसाबै साजायो, गुदि मुवाफोरनि धोरोम आरो बिसोरनि अक्साइड आरो हाइड्राइडनि फरमुलाफोरा फारियै गुदि मुवा मोनसेनिफ्राय गुबुन मोनसिम फारियै सोलायो आरो थि जानगारनि उनाव रोखोमसे धोरोमगोनां गुदि मवानि जावलेफिन जाथाय जायो। बे सोमोन्दोखौ लाना मेण्डेलिभआ आन्थोरारि बुंफोरथि दादोंमोन।
- गेदेमा गेसफोरखौ आलादा हानजायाव फज‘नायखौ नोंसोर मा सानो?
फिन: He, Ne, Ar बाइदि गेदेमा गेसफोरा रासायनारि हिसाबै दद्र, बारमण्डलावबो बिसोरनि गोसाथिआ जोबोत खम। बेबादि एखे आखुथाइ गोनां, एखे इलेक्ट्रनारि साजायनाय गोनांखायनो बिसोरखौ आलादा हानजायाव दोनजायो।
सोंनाय – फरा बिजाबनि, पेज: 90
- गोदान आन्थोरारि थख‘लाइया मेण्डेलिभनि आन्थोरारि थख‘लाइनि गुलुं – गुजुंखौ माबोर होखारनो हादोंमोन?
फिन : मेण्डेलिभनि आन्थोरारि फारिलाइयाव गुन्द्रासायारि मोदोम बांनाय हिसाबै गुदि मुवाफोरखौ फज’नायाव समान रासायनारि धोरोमनि गुदि मुवाफोरखौ आलादा जानाय नुदोंमोन आरो गुबुन रासायनारि धोरोम गोनां गुदि मुवाफोरखौ जयै हानजा मोनसेयाव लाखिनाय नुदोंमोन।
गोदान आन्थोरारि फारिलाइयाव गुन्द्रासायारि अनजिमा बांनाय हिसाबै गुदि मुवाफोरखौ फज’नायाव समान अरजाबग्रा इलेकट्रन गोनां गुदि मुवाफोरा एखे हानजायावनो गोग्लैयो। जिहेतु गुदि मुवाफोरनि रासायनारि धोरोमा अरजाबग्राथिनि सायाव सोनारो, बेखायनो मेण्डेलिभनि गेना गोरोन्थि थालांनाय फारिलाइया फोसाबजाबाय। खारैआरि धातुफोरजों हाइड्र’जेनखौ बिनि इलेक्ट्रनारि साजायनायखौ नायना एखे हानजायाव लाखिनाय जादों।
- नोसोर मेगनेसियामनि बादि एखे रासायनारि धोरोम दिन्थिनाय मोननै गुदिमुवाफोरनि मुंलिर। नोंसोरनि सायख‘नाय बिथाया मा?
फिन: बेरिलियाम (Be) आरो केलसियाम (Ca)
Be आरो Ca मोननैबो समान इलेकट्रनारि साजायनाय गोनां थामहिनबा बाहेरा खोलोबाव समान इलेक्ट्रन थायो। Mg = 2,8,2 Ca = 2,8,8,2 Be = 2,2,3.
- मुंलिर –
(a) बायजोथारनि खोलोबाव मोनसे इलेक्ट्रन थानाय मोनथाम गुदिमुवाफोर।
(b) बायजोथारनि खोलोबाव मोननै इलेक्ट्रन थानाय मोननै गुदि मुवाफोर।
(c) बायजोथारनि खोलोबफोरा आबु जानाय मोनथाम गुदिमुवाफोर।
फिनः (a) लिथियाम, सडियाम आरो पटासियाम (b) बेरिलियाम, मेगनेसियाम, केलसियाम (c) हिलियाम , नियन, आर्गन
- (a) लिथियाम, सडियाम, पटासियामआ दैजों फिनजाथाइ जानानै हाइड्र‘जेन गेस ओंखारहोनो हानाय धातुजोब। बेफोर गुदिमुवाफोरनि गुन्द्रासाफोराव माबाफोर गोरोबलायनाय दं नामा?
(b) हिलियामआ मोनसे सांगांनङि गेस आरो नियनआबो जोबोद खम सांग्रांथिनि मोनसे गेस। बेसोरनि गुन्द्रासाफोरनि गेजेराव माबोफोर गोरोबलायनाय दं नामा?
फिन:
(a) लिथियाम, सडियाम आरो पटासियाम मोनथामबो गुदि मुवाहा बाहेरा खोलोबाव मोनसेयै इलेकट्रन थायो।
(b) हिलियाम आरो नियन गुदि मुवाफोरनि बाहेरा खोलोबाव आबुंयै इलेक्ट्रनफोरा दंजोबो एबा अकटेट।
- गोदान आन्थोरारि थख‘लाइनि गिबि मोन जि गुदिमुवाफोरनि गेजेराव माबे माबेफोरा धातु?
फिन: Li, Be आरो B फोरा धातुफोर।
- आन्थोरारि थखलाइयाव बेसोरनि जायगाखौ हमनानै गाहायनि गुदिमुवाफोरनि गेजेराव माबेया बांसिन धातुआरि आखुथाइ दिन्थियो? Ga, Ge, As, Se, Be
फिनः Be
सोंथि बिदां, फरा बिजाबनि पेज 91-92
- गाहायनि बुंथिफोरनि माबेया गेबें बुंथि नङा जेब्ला आन्थोरारि थख‘लाइनि आन्थोराव आगसिथिंनिफ्राय आगदाथिंजाय थांनाय लोरबांथिखौ लानाय जायो।
(a) गुदि मुवाफोरा खम धातुआरि आखु गोनां जायो।
(b) अरजाबग्रा इलेक्ट्रनफोरनि अनजिमाया बांलाङो।
(C) गुन्द्रासाफोरा बेसोरनि इलेक्टनफोरखौ जोबोद गोरलैयै एंगारो।
(d) अक्साइडफोरा गोबां एसिडआरि जायो।
फिनः (C) गुन्द्रासाफोरा बेसोरनि इलेक्ट्रनफोरखौ जोबोद गोरलैयै एंगारो।
- गुदिमुवा X आ क्ल‘राइड सोमजियो जायनि फरमुलाया XCI, आरो बेयो गोजौ गलिनाय बिन्दो गोनां ग‘था मुवा। X आ गाहायनि माबे गुदिमुवा बादि आन्थोरारि थखलाइनि एखे हानजायाव थायो।
(a) Na (b) Mg (c) AI (d) Si
फिन: (b) Mg
- माबे गुदिमुवाया –
(a) मोननै खोलोब गोनां जायनि मोननैबो इलेक्ट्रनजों आबुं जानानै थायो?
(b) 2,8,2 इलेक्ट्रनारि रानसारनाय गोनां?
(c) गासै मोनथाम खोलोब गोनां जायनि मोनफ्रोमबो अरजाबग्रा खोलोबाव मोनब्रै इलेक्ट्रनफोर थायो?
(d) गासै मोननै खोलोब गोनां जायनि मोनफ्रोमबो अरजाबग्रा खोलोबाव मोनथाम इलेक्ट्रनफोर थायो?
(e) नैथि खोलोबाव गिबि खोलोबनि फाननै बारा इलेक्ट्रन थायो?
फिन :
(a) Ne (2,8)
(b) Mg (2,8,2)
(c) Si (2,8,4)
(d) B (2,3)
(e) C (2,4)
(a). ब‘रनबादि आन्थोरारि थखलाइनि एखे जौथंआव थानाय गासैबो गुदिमुवाफोरनि मा धोरोमाव गोरोबलायनाय दं?
(b). फ्लुरिनबादि आन्थोरारि थखलाइनि एखे जौथंआव थानाय गासबो गुदिमुवाफोरनि मा धोरोमाव गोरोबलायनाय दं?
फिनः
(a) ब’रनबादि एखे थोंलारि एबा हानजायाव थानाय गुदि मुवाफोरा मोनथाम अरजाबग्राथि थायो आरो बेसोरो धातु सानजा एबा खावस्लिं धातु।
(b) फ्लरिन बादि एखे थोंलारि एबा हानजायाव थानाय गुदि मुवाफोरा एसिड आरि अक्साइड सोमजिहोयो आरो बेसोरनि बाहेरा खोलोबाव मोनस्नि इलेक्ट्रन थायो।
- मोनसे गुन्द्रासानि इलेक्ट्रनारि रानसारनाया जाबाय 2,8,7
(a) बे गुदिमुवानि गुन्द्रासायारि अनजिमाया मा?
(b) गाहायनि गुदिमुवाफोरनि माबेजों बेयो रासायनारियै गोरोबलायनाय (गुन्द्रासायारि अनजिमाफोरखौ बेन्दोंआव होनाय जादों) ।
N (7) F (9) P (15) Ar (18)
फिन : (a) 17 (b) F (9)
- A, B आरो C मोनथाम गुदिमुवाफोरनि जायगाखौ आन्थोरारि थख‘लाइयाव गाहायाव दिन्थिनाय जादों –
16 हान्जा 17 हान्जा
___ ___
___ A
___ ___
B C
(a) A आ धातु ना धातुनङि
(b) C आ A निख्रुइ गोबां सांग्रां ना खम सांग्रां?
(c) C आ B निख्रुइ देरसिन ना उन्दैसिन जागोन?
(d) A गुदिमुवाया मा रोखोमनि आयन – केटायन ना एनायन सोमजिगोन?
फिनः
(a) A आ धातु नङि।
(b) C आ A निख्रुइ खम सांग्रां ।
(c) C आ B निख्रुइ उन्दैसिन महरनि जागोन।
(d) A गुदिमुवाया एनायन सोमजिहोगोन।
- नाइट्र‘जेन (गुन्द्रासायारि अनजिमा 7) आरो फसफ‘रास (गुन्द्रासायारि अनजिमा 15) आ आन्थोरारि थख‘लाइनि 15 हान्जायाव दं। बेफोर मोननै गुदिमुवाफोरनि इलेक्ट्रनारि रानसारनायखौ लिर। बेफोरनि माबेया बांसिन मोब्लिब दानख‘था? मानो?
फिनः नाइट्र’जेननि इलेक्ट्रनारि साजायनाय 2,5
फसफ’रासनि इलेक्ट्रनारि साजायनाय 2,8,5
नाइट्र’जेनआ बांसिन मोब्लिब दानख’था मानोना बाहेरा खोलोबा निउक्लियासनि खाथिथाराव दं आरो निउक्लियासआ इलेक्ट्रनखौ गोखोङै अरजाबगोन।
- मोनसे गुन्द्रासानि इलेक्ट्रनारि रानसारनाया गोदान आन्थोरारि थख‘लाइयाव बेनि जायगाजों माबोरै सोमोन्दो थायो?
फिन: मोनसे गुदि मुवानि जायगाया बाहेरा खोलोबाव थानाय इलेक्ट्रनजों सोमोन्दो दं । होखानाय थोंलारि एबा हानजायाव गासै गुदि मुवानि इलेक्ट्रनारि साजायनायाव, बाहेरा खोलोबनि इलेक्ट्रना समान। बिदिन्थि हिसाबै नैथि हानजायाव गुदि मुवाफोरनि बाहेरा खोलोबाव 2 थामथिआव 3 ब्रैथिआव 4 बायदि बायदि।
- गोदान आन्थोरारि थख‘लाइयाव केलसियाम (गुन्द्रासायारि अनजिमा 20) खौ 12, 19, 21 आरो 38 गुन्द्रासायारि अनजिमाफोर गोनां गुदिमुवाफोरा बेंखनना दं। बेफोरनि माबेया केलसियामनि महरारि आरो रासायनारि धोरोमफोरजों समान?
फिनः गुदि मुवाफोरनि इलेक्ट्रनारि साजायनाय-
गुन्द्रासायारि अनजिमा 12 = 2,8,2
गुन्द्रासायारि अनजिमा 19 = 2,8,8,1
गुन्द्रासायारि अनजिमा 20 = 2,8,8,2
गुन्द्रासायारि अनजिमा 21 = 2,8, 8, 3
गुन्द्रासायारि अनजिमा 38 = 2,8,18,8,2
12 गुन्द्राफारि बिसान गोनां गुदि मुवानि महरारि आरो रासायनारि धोरोमा गुन्द्राफारि बिसान 20 आरो 38 गोनां गुदि मुवाजों समान।
- मेण्डेलिभनि आन्थोरारि थख‘लाइ आरो गोदान आन्थोरारि थख‘लाइयाव गुदिमुवाफोरनि साजायथिखौ रुजुलाय आरो फाराग दिहुन।
फिनः
मेण्डेलिभनि आन्थोरारि फारिलाइ | गोदान आन्थोरारि फारिलाइ |
1. गुदि मुवाफोरखौ गुन्द्रासा मोदोम बांनाय हिसाबै सांजायदों। | 1. गुन्द्रा फारिबिसान बांनाय हिसाबै बांनाय हिसाबै सांजायदों।
|
2. बेवहाय गासै मोन 9 थोंलारि एबा हानजा दं। | 2. बेवहाय मोन 18 थोंलारि एबा हानजा दं। |
3. बारस्लायसुला गुदि मुवाफोरखौ VIII थि हानजायाव लाखिनाय जादों। | 3. गोलाव आन्थोरनि गेजेराव फज’नाय जादों। |